9. Sınıf Din Kültürü 4. Ünite: İslam'da Ahlak İlkeleri (Kapsamlı) - Dijital Ders Defterim

4.1. İslam'da Ahlakın Mahiyeti

Ahlak; insanın, iyi veya kötü olarak vasıflandırılmasına yol açan manevi nitelikleri, huyları ve bunların etkisiyle irade göstererek ortaya koyduğu davranışlarının bütünü olarak tanımlanır. İyi huylar ve erdemli davranışlar güzel ahlak; kötü huylar ve çirkin davranışlar ise kötü ahlak olarak nitelendirilir. İnsanın akıllı ve irade sahibi bir varlık olması onu yapıp ettiklerinden sorumlu kılar. Bu sebeple akıl, irade ve vicdan, kişinin ahlakına kaynaklık eden unsurlardır.

İslam ahlakının temelinde insanın Allah'a (cc), kendisine, topluma, diğer canlılara, maddi ve manevi değerlere karşı sorumluluklarına uygun davranışlar sergilemesi vardır.

İslam'da Ahlakın Kaynağı ve Amacı

• Kaynağı: İslam'da ahlakın kaynağı Yüce Allah'tır. Kur'an-ı Kerim ve sünnet, Allah'ın (cc) razı olduğu ahlaki tutum, davranışları ve değerleri belirleyip açıklayan temel kaynaklardır.
• Vicdan ve Nefis: İyilik yapmaktan hoşlanan, kötülükten sakınan vicdan, Yüce Allah'ın insana öz denetim yapması için ihsan ettiği duygudur. Bunun yanında insanlar nefis sahibidirler ve nefis bencillik, kibir, heva ve hevese uyma gibi özellikleri nedeniyle kötü ahlaka meyillidir.
• Amacı: İslam ahlakının amacı insanı güzel ahlaki vasıflarla donatmak ve böylece onu manevi bakımdan olgunlaştırmaktır. İslam'ın amacı ahlaklı bireylerden oluşan erdemli bir toplum meydana getirmektir.

Örneklik: İslam ahlakında en güzel ve ideal örnek Allah'ın (cc) Resulü Hz. Muhammed'dir (sav). Hz. Aişe, Hz. Peygamber'in ahlakını soran kişiye "İşte Hz. Peygamber'in ahlakı Kuran'dı." buyurmuştur.

Terbiye: Eğitim yoluyla insana iyi ve güzel huyların kazandırılmasıdır. Terbiye ailede başlar ve yaşam boyu devam eder.

4.2. Ahlakın Temel Unsurları

İslam ahlakının temelini oluşturan unsurlar; adalet, şecaat, iffet ve hikmettir. Bütün güzel huy ve erdemli davranışların temelinde bu ilkeler bulunur.

Temel Unsur	Açıklaması
Adalet	Doğruluk, denge, gerçeğe uygun hükmetmek, doğru yolu izlemek, tarafsızlık, her şeyi yerli yerine koymak gibi anlamlara gelir. Aşırılıklardan uzak, dengeli ve ölçülü bir kişilik yapısını ifade eder. İnsandaki öfke, arzu ve akıl gibi kuvvetlerin dengelenmesiyle adalet erdemi elde edilir.
Şecaat	Cesaret, yiğitlik, kahramanlık gibi anlamlara gelen şecaat, korkaklık ve saldırganlık arasındaki orta yolu ifade eder. İnsanın din, vatan, namus gibi değerleri savunmasında ve başına gelen zorluklara sabretmesinde cesaret erdemi büyük rol oynar.
İffet	İnsanın; yeme, içme ve cinsellik gibi bedenî ve maddi ihtiyaçları karşılarken ölçülü olması, aşırıya kaçmaması, namusunu, şerefini ve haysiyetini korumasıdır. Bedenî ve maddi hazlar konusunda aşırı uçlara savrulmak İslam'da tasvip edilmez.
Hikmet	Bilgelik olarak da ifade edilen hikmet, aklın iman nuruyla aydınlanarak Rabbini bilmesi, O'nun yarattığı varlıkların, olay ve olguların hakikatini idrak etmesidir. İnsanı cahilce davranışlardan, bağnazlıktan ve düşüncelerinde aşırı uçlara savrulmaktan korur.

4.3. Ahlaki Tutum ve Davranışlar

Dürüstlük, yardımseverlik ve sabır İslam'ın bireysel ve toplumsal hayatta gerçekleşmesini istediği temel ahlaki niteliklerden bazılarıdır.

Dürüstlük

İnsanın özünde, sözünde ve davranışlarında dosdoğru olmasıdır. Yalan söylememek, aldatmamak, verilen sözde durmak, emanetleri korumak gibi pek çok ahlaki niteliği içerir. Kültürümüzde Ahilik, temel yapısını dürüstlük, yiğitlik ve cömertlik başta olmak üzere yüksek değerleri kendisinde toplamayı amaç edinen zanaatkârların oluşturduğu esnaf teşkilatıdır. İçki, zina, yalan, gıybet, hile gibi davranışlar meslekten atılmayı gerektirirdi.

Yardımseverlik

Başkalarına yardım etme isteği ve eylemidir. İslam'da yardımseverlik; infak, zekât, sadaka, hibe, hayır ve hasenatta bulunmak gibi salih amellerle teşvik edilir. İnfak; zekât ve sadaka başta olmak üzere Allah (cc) yolunda yapılan her türlü harcamayı ve bağışı kapsar. Yardımlar her türlü gösterişten uzak, karşılıksız, sadece Allah'ın (cc) rızasını kazanmak amacıyla yapılır ve yardım edilen kişinin onuru zedelenmez.

Sabır ve Adabımuaşeret

• Sabır: Hoşa gitmeyen olaylar, nefse ağır gelen şeyler ve zor durumlar karşısında insanın gösterdiği dayanma gücüdür. İnsanın aşırı arzu ve isteklerini, öfkesini kontrol edebilmesi de sabrı gerektiren durumlardır.
• Adabımuaşeret: Bir toplumda benimsenerek gelenek hâline gelmiş nezaket, terbiye, ahlak ve görgü kurallarıdır. Sofra adabına dikkat etmek, teşekkür etmek, selamlaşmak, güler yüzlü olmak gibi kurallardır.

4.4. Kur'an'dan Mesajlar: İsra Suresi 23-29. Ayetler

İsra suresi, Hicret'ten önce Mekke'de indirilmiştir ve surenin 23-29. ayetleri arasında İslam'ın hayata hâkim kılmak istediği bazı temel ahlaki vazifeler yer alır.

Temel Mesajlar:

• Kulun ilk vazifesi Rabbini tanıması ve sadece O'na kulluk etmesidir.
• Anneye ve babaya iyi davranmak; yaşlandıklarında onlara karşı merhametli olmak, onlara "öf" bile dememek ve onlar için dua etmek kişinin sorumluluklarındandır.
• İnsanı en iyi bilenin Yüce Allah olduğu, bu sebeple insanın kalbindeki niyetleri güzelleştirmesi gerektiği bildirilir.
• Akrabaya, muhtaçlara ve yolculara yardım edilmesi (hakkının verilmesi) emredilir.
• Cimrilik ve müsriflik (israf) yasaklanmış, harcamalarda itidal noktası olarak cömertlik tavsiye edilmiştir.

Hazırlayan: Abdurrahman Seyhan

www.sorularladers.net